Dil ve konuşma geriliği nedir, dil ve konuşma güçlüğünden farkı ne?
Dil ve konuşma geriliği, çocuğun dil becerilerinin yaşıtlarına göre geç gelişmesidir: ilk kelimelerin gecikmesi, iki kelimelik cümlelerin 3 yaşında hâlâ kurulamaması, kelime dağarcığının dar kalması ya da söyleneni anlayıp kendini ifade edememe gibi durumları kapsar. Çoğu zaman gelişimsel bir gecikmedir ve erken, düzenli çalışmayla hızla kapanabilir.
Dil ve konuşma güçlüğü ise konuşmanın biçimiyle ilgili sorunları anlatır: bazı seslerin çıkarılamaması ya da başka seslerle değiştirilmesi (artikülasyon ve fonolojik bozukluk), konuşmada takılma ve tekrarlar (kekemelik), hızlı ve bozuk akıcılık, ses kısıklığı gibi ses bozuklukları. Bu iki alan sık sık birlikte görülür; bu yüzden değerlendirmede ikisine de bakarız.
Her iki durum da Millî Eğitim Bakanlığı'nın Dil ve Konuşma Güçlüğü Destek Eğitim Programı kapsamındadır. RAM raporunda bu modül önerildiğinde çocuğunuz kurumumuzda ücretsiz eğitim alabilir.
Çocuğunuzda bu belirtiler varsa değerlendirme zamanı gelmiştir
- 12–18 ay: İsmine tepki vermiyor, işaret etmiyor, "anne, baba" gibi anlamlı kelimeleri kullanmıyor.
- 2 yaş: 50'den az kelimesi var, iki kelimeyi yan yana getirmiyor ("mama ver" gibi).
- 3 yaş: Konuştukları aile dışındaki kişilerce anlaşılmıyor, kısa cümle kurmuyor, basit yönergeleri takip etmiyor.
- 4 yaş ve sonrası: r, s, ş, k, l gibi sesleri çıkaramıyor ya da değiştiriyor; hikâye anlatamıyor; soru sormuyor.
- Her yaşta: Takılarak, hece tekrar ederek konuşuyor; konuşurken yüzünü geriyor ya da konuşmaktan kaçınıyor.
- Söyleneni anladığı hâlde kendini ifade edemiyor, isteklerini ağlayarak ya da çekiştirerek anlatıyor.
Bunlardan birkaçını fark ettiyseniz "büyüyünce açılır" diye beklemek çoğu zaman zaman kaybıdır. Beynin dil için en esnek olduğu 0–6 yaş döneminde yapılan müdahale, sonraki yıllarda okuma-yazma ve sosyal becerileri de doğrudan etkiler. Ücretsiz ön görüşme için 0544 534 73 34 numarasını arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
UZEM'de dil ve konuşma eğitimi nasıl ilerler?
- Ön görüşme ve değerlendirme. Çocuğunuzun alıcı dil (anlama), ifade edici dil (anlatma), ses üretimi, akıcılık ve iletişim becerilerini oyun içinde gözlemler, ailenin gözlemlerini dinleriz. Gerekiyorsa hastane ve RAM süreci için yönlendiririz.
- Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP). RAM raporundaki modüle göre ölçülebilir hedefler yazarız: örneğin "8 hafta içinde 20 yeni kelimeyi anlamlı kullanır", "k sesini kelime başında doğru üretir".
- Bireysel seanslar. Haftada iki kez, 40 dakikalık birebir çalışmalar. Resimli kartlar, ayna karşısında ses çalışmaları, sembolik oyun, kitap okuma ve günlük yaşam senaryolarıyla çocuğun iletişim kurma isteğini artırırız.
- Aile eğitimi ve ev programı. Her seansın sonunda evde 10–15 dakikada uygulanabilecek etkinlikler veririz; çünkü dil, günün tamamında öğrenilir.
- Düzenli ölçme ve raporlama. Dönem sonlarında gelişimi yeniden ölçer, hedefleri güncelleriz. Okul öncesi ya da sınıf öğretmeniyle, onay verdiğinizde, iş birliği yaparız.
Dil ve konuşma sorunları sıklıkla duyu bütünleme ihtiyacı, dikkat güçlükleri ya da otizm ile birlikte görülür. Böyle durumlarda tek bir plan içinde, aynı ekiple bütünleşik çalışırız.
Evde dil gelişimini destekleyen 6 basit alışkanlık
- Göz hizasına inin ve bekleyin. Çocuğun söylemesi için 5 saniye sessiz bekleyin; onun yerine tamamlamayın.
- Genişletin. Çocuk "araba" dediğinde "evet, kırmızı araba gidiyor" diyerek bir-iki kelime ekleyin.
- Seçenek sunun. "Su mu süt mü?" sorusu, "ne istiyorsun?" sorusundan daha çok konuşturur.
- Ekran süresini azaltın. 2 yaş altı için ekran önerilmez; 2–5 yaşta günde en fazla 1 saat ve mutlaka birlikte izleyin.
- Her gün kitap okuyun. Aynı kitabı tekrar tekrar okumak kelime öğrenimini hızlandırır.
- Düzeltmeyin, doğru modeli verin. "Tavşan değil, tavşan!" demek yerine çocuğun söylediğini doğru biçimiyle sakin bir şekilde tekrarlayın.